{"id":88,"date":"2020-07-02T09:34:41","date_gmt":"2020-07-02T02:34:41","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/chuahang\/?p=88"},"modified":"2023-07-21T17:15:11","modified_gmt":"2023-07-21T10:15:11","slug":"bi-mat-su-song-trong-tu-nhien","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.chuahanghatinh.org\/?p=88","title":{"rendered":"B\u00ed m\u1eadt s\u1ef1 s\u1ed1ng trong t\u1ef1 nhi\u00ean"},"content":{"rendered":"<p>Trong th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean, s\u1ef1 s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t sinh trong \u0111a d\u1ea1ng sinh h\u1ecdc v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c di\u1ec5n ra \u1edf nhi\u1ec1u h\u00ecnh th\u1ee9c kh\u00e1c nhau trong c\u00e1c lo\u1ea1i v\u1eadt ch\u1ea5t. C\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i r\u1eb1ng, s\u1ef1 s\u1ed1ng trong v\u1eadt ch\u1ea5t l\u00e0 c\u1ea3 m\u1ed9t qu\u00e1 tr\u00ecnh v\u00f4 c\u00f9ng si\u00eau vi\u1ec7t. N\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng s\u1ef1 s\u1ed1ng trong v\u1eadt ch\u1ea5t kh\u00f4ng ch\u1ec9 d\u1eebng l\u1ea1i \u1edf h\u00ecnh th\u1ee9c v\u1eadn \u0111\u1ed9ng cho v\u1eadt ch\u1ea5t ph\u00e1t tri\u1ec3n, m\u00e0 c\u00f2n ph\u00e1t sinh tinh th\u1ea7n trong v\u1eadt ch\u1ea5t v\u1edbi v\u00f4 v\u00e0n c\u00e1c kh\u1ea3 n\u0103ng \u1edf nh\u1eefng s\u1ef1 v\u1eadt, lo\u00e0i v\u1eadt kh\u00e1c nhau, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 \u0111\u1ed1i v\u1edbi con ng\u01b0\u1eddi. Do \u0111\u00f3, trong qu\u00e1 tr\u00ecnh ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 t\u1ed3n t\u1ea1i s\u1ef1 s\u1ed1ng, con ng\u01b0\u1eddi c\u0169ng nh\u01b0 nhi\u1ec1u lo\u00e0i v\u1eadt ph\u00e1t sinh \u0111a d\u1ea1ng c\u00e1c kh\u1ea3 n\u0103ng t\u1eeb thu\u1ea7n t\u00fay \u0111\u1ebfn si\u00eau ph\u00e0m, si\u00eau nhi\u00ean v\u01b0\u1ee3t kh\u1ecfi quy lu\u1eadt ph\u00e1t tri\u1ec3n th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>Trong qu\u00e1 tr\u00ecnh quan s\u00e1t v\u1ec1 t\u1ef1 nhi\u00ean, ch\u00fang ta th\u1ea5y quy lu\u1eadt ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng nh\u01b0 l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eafp \u0111\u1eb7t b\u1edfi m\u1ed9t\u00a0T\u01b0 duy mang t\u00ednh h\u1ec7 th\u1ed1ng\u00a0\u1edf m\u1ecdi v\u1eadt ch\u1ea5t kh\u00e1c nhau. M\u1ed7i lo\u00e0i v\u1eadt \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c mang m\u1ed9t \u0111\u1eb7c th\u00f9 ri\u00eang bi\u1ec7t, nh\u01b0ng trong nh\u1eefng ri\u00eang bi\u1ec7t \u0111\u00f3 th\u00ec h\u1ea7u nh\u01b0 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eafp x\u1ebfp m\u1ed9t c\u00e1ch t\u1ed5ng th\u1ec3, c\u00f3 t\u00ednh th\u1ed1ng nh\u1ea5t, v\u00e0 t\u00ednh li\u00ean \u0111\u1edbi gi\u1eefa m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng v\u1edbi s\u1ef1 v\u1eadt trong ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 t\u1ed3n t\u1ea1i. S\u1ef1 s\u1ed1ng ph\u1ea3i h\u00f2a nh\u1eadp v\u1edbi m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng, n\u1ebfu s\u1ef1 s\u1ed1ng v\u00e0 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng h\u00f2a hi\u1ec7p v\u1edbi nhau th\u00ec s\u1ef1 s\u1ed1ng s\u1ebd kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ec3 hi\u1ec7n nh\u01b0 v\u1eadt n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra \u0111\u1ec3 v\u1eadt kia t\u1ed3n t\u1ea1i, v\u00e0 ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i n\u1ebfu v\u1eadt n\u00e0y kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra th\u00ec v\u1eadt kia kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i, nh\u01b0 ng\u1ea1n ng\u1eef\u00a0\u201cTr\u1eddi sinh voi sinh c\u1ecf\u201d\u2026 T\u00ednh th\u1ed1ng nh\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ec3 hi\u1ec7n qua s\u1ef1 d\u00e0n x\u1ebfp theo ch\u1ee7ng lo\u00e0i m\u1ed9t c\u00e1ch tr\u1eadt t\u1ef1. V\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 nh\u1eefng c\u00e1nh r\u1eebng nguy\u00ean sinh c\u00f3 c\u00e2y m\u1ecdc t\u1eadp trung theo ch\u1ee7ng lo\u00e0i nh\u01b0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eafp \u0111\u1eb7t, hay gieo tr\u1ed3ng c\u00f3 t\u01b0 duy, ho\u1eb7c nh\u01b0 lo\u00e0i ong m\u1eadt kh\u00f4ng h\u1ecdc qua tr\u01b0\u1eddng l\u1edbp, kh\u00f4ng theo ki\u1ec3u m\u1eabu nh\u01b0ng \u0111\u1ec1u x\u00e2y t\u1ed5 c\u00f9ng m\u1ed9t h\u00ecnh th\u1ee9c, t\u1ed5 c\u00f3 c\u1ea5u tr\u00fac l\u1ed7 h\u00ecnh l\u1ee5c l\u0103ng v\u00e0 c\u00e1c t\u1ed5 ong m\u1eadt t\u1ef1 nhi\u00ean c\u00f3 s\u1ef1 tr\u00f9ng l\u1eb7p \u0111\u1ebfn tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i, c\u00f2n con ng\u01b0\u1eddi khi x\u00e2y d\u1ef1ng c\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh ki\u1ebfn tr\u00fac th\u00ec l\u1ea1i c\u1ea7n c\u00f3 thi\u1ebft k\u1ebf, b\u1ea3n v\u1ebd\u2026 song c\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh x\u00e2y d\u1ef1ng v\u1eabn kh\u00e1c nhau v\u00e0 \u0111a d\u1ea1ng theo t\u01b0 duy c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y cho th\u1ea5y r\u00f5 c\u00e1c s\u1ef1 v\u1eadt, hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng d\u00f9 c\u00f3 \u0111a d\u1ea1ng, phong ph\u00fa, c\u00f3 kh\u00e1c bi\u1ec7t bao nhi\u00eau nh\u01b0ng ch\u00fang \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t t\u1eeb m\u1ed9t t\u01b0 duy mang t\u00ednh h\u1ec7 th\u1ed1ng.<\/p>\n<p>Nh\u01b0 v\u1eady, m\u1ecdi ki\u1ebfn t\u1ea1o l\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean nh\u01b0 l\u00e0 c\u00f3 m\u1ed9t b\u00e0n tay si\u00eau vi\u1ec7t n\u00e0o \u0111\u00f3 s\u1eafp \u0111\u1eb7t tr\u1eadt t\u1ef1 v\u00e0 c\u00f3 h\u1ec7 th\u1ed1ng trong qu\u00e1 tr\u00ecnh sinh h\u00f3a, ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 t\u1ed3n t\u1ea1i s\u1ef1 s\u1ed1ng.<\/p>\n<p>V\u1eady, S\u1ef1 s\u1ed1ng l\u00e0 g\u00ec? N\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng cho v\u1eadt ch\u1ea5t c\u00f3 s\u1ef1 s\u1ed1ng l\u00e0 g\u00ec?\u00a0\u0110i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u t\u1eeb c\u00e1c t\u01b0 t\u01b0\u1edfng v\u1ec1 s\u1ef1 s\u1ed1ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a Aristotle, Darwin, Pasteur,&#8230; hay c\u00e1c thuy\u1ebft hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i v\u1ec1 h\u00ecnh th\u00e0nh s\u1ef1 s\u1ed1ng, h\u1ecdc thuy\u1ebft v\u1ec1 t\u1ebf b\u00e0o s\u1ed1ng, amino acid, gene,\u2026 hay gi\u1ea3 thi\u1ebft &#8220;Th\u1ebf gi\u1edbi ARN&#8221; (Carl Woesoe) v\u1ec1 qu\u00e1 tr\u00ecnh tr\u00f9ng h\u1ee3p c\u1ee7a nucleotide tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng m\u1ea1ch ARN ng\u1eabu nhi\u00ean d\u1eabn \u0111\u1ebfn s\u1ef1 nh\u00e2n \u0111\u00f4i c\u00e1c ribozyme\u2026 C\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5, con ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb th\u1eddi s\u01a1 khai cho \u0111\u1ebfn nay \u0111\u1ec1u cho r\u1eb1ng, n\u00f3 xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng d\u00f9 ch\u01b0a ai bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f3 l\u00e0 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng g\u00ec.<\/p>\n<p>Cho \u0111\u1ebfn nay, r\u00f5 r\u00e0ng S\u1ef1 s\u1ed1ng v\u1eabn \u0111ang c\u00f2n l\u00e0 \u0111i\u1ec1u b\u00ed m\u1eadt, con ng\u01b0\u1eddi ch\u01b0a th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t c\u00e1ch \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 b\u1eb1ng c\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc c\u0169ng nh\u01b0 l\u00fd thuy\u1ebft c\u1ee7a c\u00e1c tri\u1ebft h\u1ecdc, t\u00f4n gi\u00e1o, \u2026<\/p>\n<p>Vi\u1ec7c ti\u1ebfp c\u1eadn c\u00e1c sinh h\u1ecdc trong t\u1ef1 nhi\u00ean \u0111\u1ec3 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 s\u1ef1 s\u1ed1ng trong m\u1ecdi v\u1eadt ch\u1ea5t l\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 kh\u00f3 kh\u0103n v\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh b\u1eb1ng c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n khoa h\u1ecdc v\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh b\u1eb1ng c\u00e1c gi\u00e1c quan th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi qua m\u1ecdi h\u00ecnh th\u1ee9c quan s\u00e1t. S\u1ef1 h\u1ea1n ch\u1ebf n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 trong cu\u1ed1n s\u00e1ch \u201cB\u00ean ngo\u00e0i Khoa h\u1ecdc\u201d (NXB Khoa h\u1ecdc K\u1ef9 thu\u1eadt 2004) c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc nh\u01b0 Peter Hodgson &#8211; Vi\u1ec7n V\u1eadt l\u00fd H\u1ea1t nh\u00e2n \u1edf Oxford, Jean Fourasti\u00e9, Eugene Wigner &#8211; nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd M\u1ef9 g\u1ed1c Hungary \u0111o\u1ea1t Gi\u1ea3i Nobel v\u1eadt l\u00fd n\u0103m 1963, Peter Medawar &#8211; nh\u00e0 sinh h\u1ecdc \u0111o\u1ea1t Gi\u1ea3i Nobel v\u1ec1 sinh l\u00fd h\u1ecdc v\u00e0 y h\u1ecdc n\u0103m 1960, Jean Guitton, vi\u1ec7n s\u0129 Vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m Ph\u00e1p, m\u1ed9t trong nh\u1eefng nh\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc xu\u1ea5t s\u1eafc nh\u1ea5t cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 20 \u0111\u00e3 ch\u1ec9 ra \u0111i\u1ec1u n\u00e0y. C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a th\u00f4ng \u0111i\u1ec7p cho nh\u00e2n lo\u1ea1i l\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u00f3 gi\u1edbi h\u1ea1n b\u1edfi nh\u1eadn th\u1ee9c logic d\u1ef1a tr\u00ean n\u1ec1n t\u1ea3ng duy v\u1eadt ch\u1ee7 ngh\u0129a v\u00e0 \u0111\u01b0a ra y\u00eau c\u1ea7u c\u1ea7n ph\u1ea3i c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i mang t\u00ednh c\u00e1ch m\u1ea1ng v\u1ec1 th\u1ebf gi\u1edbi quan \u0111\u1ec3 ch\u1eafp c\u00e1nh cho s\u1ef1 nh\u1eadn th\u1ee9c v\u01b0\u1ee3t kh\u1ecfi t\u1ea7ng hi\u1ec7n th\u1ef1c v\u1eadt ch\u1ea5t h\u1ea1n h\u1eb9p, v\u01b0\u01a1n t\u1edbi nh\u1eefng t\u1ea7ng hi\u1ec7n th\u1ef1c b\u00ean ngo\u00e0i khoa h\u1ecdc \u2500 t\u1ea7ng hi\u1ec7n th\u1ef1c phi v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 si\u00eau nhi\u00ean.<\/p>\n<p>T\u1eeb \u0111\u00f3, ch\u00fang ta th\u1ea5y r\u1eb1ng trong c\u00f4ng t\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 s\u1ef1 s\u1ed1ng t\u1ef1 nhi\u00ean \u0111\u00f2i h\u1ecfi c\u1ea7n chuy\u1ec3n h\u01b0\u1edbng ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u1ec3 nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111\u00fang v\u1edbi b\u1ea3n ch\u1ea5t hi\u1ec7n th\u1ef1c c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng. Kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ec9 d\u00f9ng c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p khoa h\u1ecdc th\u1ef1c nghi\u1ec7m \u0111\u1ec3 kh\u00e1m ph\u00e1 s\u1ef1 s\u1ed1ng, c\u0169ng nh\u01b0 kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u00f9ng nh\u1eefng quan s\u00e1t th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111\u00fang v\u1ec1 s\u1ef1 s\u1ed1ng, m\u00e0 c\u1ea7n ph\u1ea3i ch\u1ee9ng ng\u1ed9 hi\u1ec7n th\u1ef1c tr\u00ean c\u01a1 s\u1edf tr\u1ef1c gi\u00e1c hay to\u00e0n gi\u00e1c, tr\u00ean c\u01a1 s\u1edf \u201cThi\u00ean nh\u00e3n\u201d nh\u01b0 Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u00e3 ch\u1ec9 th\u00ec m\u1edbi kh\u00e1m ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng si\u00eau vi\u1ec7t ti\u1ec1m \u1ea9n c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p>\n<p>D\u01b0\u1edbi s\u1ef1 d\u1eabn d\u1eaft c\u1ee7a m\u1ed9t b\u1eadc th\u1ea7y minh s\u01b0 t\u00f4n k\u00ednh c\u00f3 n\u0103ng l\u1ef1c \u0111\u1eafc tr\u00ed v\u00f4 ng\u1ea1i, trong qu\u00e1 tr\u00ecnh tu t\u1eadp v\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u ch\u00fang t\u00f4i c\u0169ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ee9c ch\u1ee9ng ng\u1ed9 v\u1ec1 b\u1ea3n th\u00e2n m\u00ecnh v\u00e0 quan s\u00e1t v\u1ec1 th\u1ebf gi\u1edbi xung quanh. T\u1eeb \u0111\u00f3, ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 th\u1ea5y b\u00ed m\u1eadt c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 ti\u1ec1m \u1ea9n s\u00e2u xa, tr\u1eebu t\u01b0\u1ee3ng. \u0110\u00e2y l\u00e0 \u0111i\u1ec1u m\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ec9 d\u00f9ng c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p nghi\u00ean c\u1ee9u hay c\u00e1c quan s\u00e1t th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 t\u00ecm th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>Th\u1ef1c ch\u1ea5t c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng l\u00e0 c\u00f3 tr\u01b0\u1edbc v\u1eadt ch\u1ea5t. S\u1ef1 s\u1ed1ng l\u00e0 m\u1ed9t d\u1ea1ng n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a si\u00eau nhi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra trong t\u1ef1 nhi\u00ean v\u00e0 \u0111\u1ea7y kh\u1eafp trong kh\u00f4ng gian v\u0169 tr\u1ee5. N\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng si\u00eau nhi\u00ean l\u00e0 bi\u1ebfn th\u1ec3 c\u1ee7a Si\u00eau \u00dd th\u1ee9c mang th\u1ea7n l\u1ef1c d\u01b0\u1edbi d\u1ea1ng n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng. Si\u00eau \u00dd th\u1ee9c n\u00e0y c\u00f3 t\u1eeb m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m trong v\u0169 tr\u1ee5 bi\u1ebfn th\u1ec3 ra nhi\u1ec1u th\u1ef1c th\u1ec3 \u0111\u1ea7y kh\u1eafp kh\u00f4ng gian. M\u1ed7i th\u1ef1c th\u1ec3 n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebfn th\u1ec3 ra c\u0169ng l\u00e0 Si\u00eau \u00dd th\u1ee9c mang th\u1ea7n l\u1ef1c d\u01b0\u1edbi d\u1ea1ng n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 t\u1ed3n t\u1ea1i trong th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean n\u00e0y. T\u1eeb bi\u1ebfn th\u1ec3 c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 n\u00e0y ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng ph\u00e1t sinh n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng tr\u00ean c\u01a1 s\u1edf th\u1ea7n l\u1ef1c bi\u1ebfn h\u00f3a c\u1ea5u th\u00e0nh v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 s\u1ef1 s\u1ed1ng trong v\u1eadt ch\u1ea5t, t\u1ea1o ra n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng s\u1ef1 s\u1ed1ng trong \u0111a d\u1ea1ng sinh h\u1ecdc. T\u1eeb \u0111\u00f3, s\u1ef1 s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n trong th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean. T\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi s\u1ef1 v\u1eadt trong \u0111a d\u1ea1ng sinh h\u1ecdc t\u1eeb v\u1eadt ch\u1ea5t \u0111\u1ebfn n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng s\u1ef1 s\u1ed1ng c\u1ee7a v\u1eadt ch\u1ea5t \u0111\u1ec1u ch\u1ec9 l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m c\u1ee7a Si\u00eau \u00dd th\u1ee9c mang th\u1ea7n l\u1ef1c d\u01b0\u1edbi d\u1ea1ng n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng, g\u1ecdi l\u00e0 N\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng Si\u00eau nhi\u00ean. N\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng si\u00eau nhi\u00ean kh\u00f4ng nh\u1eefng ch\u1ec9 t\u1ea1o h\u00f3a ra nh\u1eefng v\u1eadt ch\u1ea5t c\u00f3 s\u1ef1 s\u1ed1ng m\u00e0 c\u00f2n t\u1ea1o h\u00f3a c\u1ea3 ra c\u00e1c s\u1ef1 v\u1eadt kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 s\u1ed1ng, t\u1ee9c l\u00e0 sinh ra t\u1ea5t c\u1ea3 v\u0169 tr\u1ee5, v\u1ea1n v\u1eadt m\u00e0 ch\u00fang ta \u0111ang th\u1ea5y. Nh\u01b0 v\u1eady, s\u1ef1 s\u1ed1ng trong th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra, ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 t\u1ed3n t\u1ea1i l\u00e0 do N\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng Si\u00eau nhi\u00ean. B\u1edfi v\u1eady, N\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng Si\u00eau nhi\u00ean lu\u00f4n lu\u00f4n ti\u1ec1m \u1ea9n trong m\u1ecdi s\u1ef1 v\u1eadt \u0111\u1ec3 v\u1eadn \u0111\u1ed9ng cho qu\u00e1 tr\u00ecnh ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 s\u1ef1 s\u1ed1ng v\u1eadt ch\u1ea5t trong t\u1ef1 nhi\u00ean.<\/p>\n<p>N\u1ebfu N\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng Si\u00eau nhi\u00ean m\u00e0 t\u00e1ch r\u1eddi kh\u1ecfi s\u1ef1 v\u1eadt th\u00ec v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 s\u1ef1 s\u1ed1ng trong v\u1eadt ch\u1ea5t s\u1ebd s\u1ee5p \u0111\u1ed5, kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i. B\u1edfi v\u1eady, \u1edf th\u1ebf gi\u1edbi n\u00e0y s\u1ef1 s\u1ed1ng trong \u0111a d\u1ea1ng sinh h\u1ecdc lu\u00f4n lu\u00f4n c\u00f3 m\u1ed9t Si\u00eau \u00dd th\u1ee9c trong ch\u00fang. Si\u00eau \u00dd th\u1ee9c n\u00e0y c\u00f3 th\u1ea7n l\u1ef1c si\u00eau vi\u1ec7t v\u00e0 \u0111a d\u1ea1ng h\u00f3a c\u00e1c kh\u1ea3 n\u0103ng si\u00eau vi\u1ec7t ti\u1ec1m \u1ea9n trong m\u1ecdi v\u1eadt ch\u1ea5t. Si\u00eau \u00dd th\u1ee9c lu\u00f4n lu\u00f4n ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng bi\u1ebfn h\u00f3a cho s\u1ef1 s\u1ed1ng v\u1eadt ch\u1ea5t ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 t\u1ed3n t\u1ea1i.<\/p>\n<p>Si\u00eau \u00dd th\u1ee9c trong v\u0169 tr\u1ee5 bi\u1ebfn th\u1ec3 nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec3 ph\u00e1t sinh ra c\u00e1c th\u1ef1c th\u1ec3 si\u00eau nhi\u00ean m\u00e0 t\u1ea1o h\u00f3a \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 s\u1ed1ng trong \u0111a d\u1ea1ng sinh h\u1ecdc?<\/p>\n<p>Qu\u00e1 tr\u00ecnh h\u00ecnh th\u00e0nh v\u00e0 xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u0169 tr\u1ee5, v\u1ea1n v\u1eadt c\u0169ng nh\u01b0 trong th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c t\u00f4n gi\u00e1o v\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc \u0111\u1ec1 c\u1eadp. Theo Ph\u1eadt gi\u00e1o, \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt Th\u00edch Ca g\u1ecdi \u0111\u00e2y l\u00e0 Tr\u00ed tu\u1ec7 Ph\u1eadt (Ph\u1eadt t\u00e1nh, T\u00e1nh kh\u00f4ng,\u2026) c\u00f3 trong t\u1ea5t c\u1ea3 ch\u00fang sinh. \u0110\u00e2y l\u00e0 T\u1ef1 t\u00e1nh c\u1ee7a Nh\u01b0 Lai t\u1ea1o t\u00e1c ra c\u00e1c ph\u00e1p n\u00ean\u00a0\u201cT\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c ph\u00e1p \u0111\u1ec1u l\u00e0 Ph\u1eadt ph\u00e1p\u201d\u00a0(Kinh Kim Cang B\u00e1t Nh\u00e3 Ba La M\u1eadt). Bi\u1ebfn th\u1ec3 c\u1ee7a Nh\u01b0 Lai l\u00e0 m\u1ed9t ph\u00e2n th\u00e2n c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt c\u0169ng l\u00e0 Tr\u00ed tu\u1ec7 Ph\u1eadt, g\u1ecdi l\u00e0 Ph\u00e1p th\u00e2n c\u1ee7a Nh\u01b0 Lai, \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00ed nh\u01b0 \u201cvi tr\u1ea7n th\u00e2n\u201d hay v\u00ed nh\u01b0 c\u00e1t S\u00f4ng H\u1eb1ng v\u00e0 S\u00f4ng H\u1eb1ng nhi\u1ec1u nh\u01b0 c\u00e1t S\u00f4ng H\u1eb1ng, t\u1ee9c l\u00e0 \u201cth\u00e2n\u201d c\u1ee7a Ng\u00e0i ph\u00e2n ra nh\u01b0 nh\u1eefng h\u1ea1t b\u1ee5i nh\u1ecf. Tr\u00ed tu\u1ec7 Ph\u1eadt \u1edf \u0111\u00e2y c\u0169ng ch\u00ednh l\u00e0 c\u00e1i Si\u00eau \u00dd th\u1ee9c c\u1ee7a V\u0169 tr\u1ee5. C\u00f2n nh\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc Heghen g\u1ecdi Si\u00eau \u00dd th\u1ee9c c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 n\u00e0y l\u00e0 \u201cTinh th\u1ea7n tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i\u201d. T\u1eeb \u201cTinh th\u1ea7n tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i\u201d n\u00e0y th\u1ec3 hi\u1ec7n ra \u201c\u00dd ni\u1ec7m tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i\u201d v\u00e0 t\u1eeb \u201c\u00dd ni\u1ec7m tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i\u201d l\u00e0 \u0111i\u1ec3m kh\u1edfi \u0111\u1ea7u \u0111\u1ec3 sinh ra v\u1ea1n v\u1eadt trong v\u0169 tr\u1ee5. Do \u0111\u00f3, trong s\u1ef1 v\u1eadt, trong con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 tinh th\u1ea7n kh\u00e1ch quan v\u00e0 tinh th\u1ea7n ch\u1ee7 quan. Tinh th\u1ea7n kh\u00e1ch quan l\u00e0 c\u00e1i \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o ra \u1edf s\u1ef1 v\u1eadt, t\u1ee9c l\u00e0 tinh th\u1ea7n c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng v\u1ea1n v\u1eadt. C\u00f2n tinh th\u1ea7n ch\u1ee7 quan l\u00e0 \u201c\u00dd ni\u1ec7m tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i\u201d, l\u00e0 T\u01b0 duy, c\u0169ng ch\u00ednh l\u00e0 c\u00e1i Si\u00eau \u00dd th\u1ee9c bi\u1ebfn th\u1ec3 t\u1eeb V\u0169 tr\u1ee5 n\u00e0y. V\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y \u0110\u1ea1o gia c\u0169ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn, \u0111\u00f3 l\u00e0 Nguy\u00ean th\u1ea7n trong m\u1ed7i con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 m\u1ed7i m\u1ed7i s\u1ef1 v\u1eadt.<\/p>\n<p>Nh\u01b0 v\u1eady, c\u00e1c t\u00f4n gi\u00e1o nh\u01b0 Ph\u1eadt gi\u00e1o, Gia gi\u00e1o v\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc Heghen,\u2026 c\u0169ng \u0111\u1ec1u ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng trong m\u1ecdi s\u1ef1 v\u1eadt \u0111\u1ec1u c\u00f3 m\u1ed9t tinh th\u1ea7n, hay tr\u00ed tu\u1ec7, hay nguy\u00ean th\u1ea7n. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi t\u00ednh th\u1ef1c ti\u1ec5n trong th\u1ef1c t\u1ea1i c\u1ee7a s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 t\u1ed3n t\u1ea1i s\u1ef1 s\u1ed1ng trong th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean.<\/p>\n<p>Trong qu\u00e1 tr\u00ecnh sinh h\u00f3a t\u1ef1 nhi\u00ean, N\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng Si\u00eau nhi\u00ean t\u1ea1o h\u00f3a s\u1ef1 s\u1ed1ng c\u1ea5u th\u00e0nh hai th\u1ef1c th\u1ec3 l\u00e0 th\u1ef1c th\u1ec3 v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 th\u1ef1c th\u1ec3 tinh th\u1ea7n. Th\u1ef1c th\u1ec3 v\u1eadt ch\u1ea5t l\u00e0 m\u1ecdi s\u1ef1 v\u1eadt hi\u1ec7n h\u1eefu, c\u00f2n th\u1ef1c th\u1ec3 tinh th\u1ea7n l\u00e0 h\u1ec7 th\u1ed1ng tri gi\u00e1c c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi c\u0169ng nh\u01b0 \u1edf m\u1ed9t s\u1ed1 lo\u00e0i v\u1eadt n\u00f3i chung. Nh\u01b0 v\u1eady, s\u1ef1 s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5u th\u00e0nh trong t\u1ef1 nhi\u00ean kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u1ef1 n\u00f3 sinh ra trong t\u1ef1 nhi\u00ean m\u00e0 do m\u1ed9t \u0110\u1ea5ng Si\u00eau nhi\u00ean t\u1ea1o h\u00f3a.<\/p>\n<p>B\u1edfi s\u1ef1 c\u1ea5u tr\u00fac n\u00e0y c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng m\u00e0 trong t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c ch\u1ee7ng lo\u00e0i \u0111\u1ec1u c\u00f3\u00a0t\u01b0 duy v\u00e0 th\u1ea7n l\u1ef1c. Do \u0111\u00f3, t\u00ednh hi\u1ec3u bi\u1ebft trong v\u1ea1n h\u1eefu c\u1ef1c k\u1ef3 s\u00e1ng t\u1ecf, nh\u01b0ng n\u00f3 ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ec3 hi\u1ec7n t\u1ea1i v\u1eadt ch\u1ea5t theo m\u1ed7i ch\u1ee7ng lo\u1ea1i sai kh\u00e1c t\u1eeb s\u1ef1 bi\u1ebfn hi\u1ec7n \u0111\u1ec3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n th\u00e0nh nh\u1eefng th\u1ee9 t\u1ea7ng. V\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 \u00fd th\u1ee9c l\u00e0 t\u00ednh hi\u1ec3u bi\u1ebft c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, c\u00f2n c\u00e1c lo\u00e0i s\u00fac v\u1eadt c\u00f3 t\u00ednh bi\u1ebft \u0111\u01a1n gi\u1ea3n v\u00e0 s\u1ef1 c\u1ea3m nh\u1eadn c\u1ee7a t\u00ednh bi\u1ebft \u1edf mu\u00f4n lo\u00e0i trong \u0111a d\u1ea1ng c\u00e1c h\u00ecnh th\u1ee9c kh\u00e1c nhau t\u00f9y v\u00e0o \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng sinh h\u1ecdc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>N\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng s\u1ef1 s\u1ed1ng trong sinh h\u1ecdc kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 d\u1ea1ng n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng nh\u01b0 ch\u00fang ta nh\u00ecn th\u1ea5y m\u00e0 l\u00e0 c\u1ea3 m\u1ed9t qu\u00e1 tr\u00ecnh si\u00eau vi\u1ec7t c\u1ee7a t\u01b0 duy v\u00e0 th\u1ea7n l\u1ef1c t\u1ea1o h\u00f3a.<\/p>\n<p>T\u1eeb s\u1ef1 c\u1ea5u tr\u00fac n\u00e0y c\u1ee7a N\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng s\u1ef1 s\u1ed1ng trong \u0111a d\u1ea1ng sinh h\u1ecdc m\u00e0 v\u1eadt ch\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra khung h\u00ecnh c\u00f3 k\u00edch th\u01b0\u1edbc, kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 \u0111\u1ec1u c\u00f3 s\u1ef1 t\u00ednh to\u00e1n v\u00e0 ngh\u1ec7 thu\u1eadt t\u1ea1o h\u00f3a. V\u00ed d\u1ee5, \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c m\u1ea3ng m\u1ea7u c\u1ee7a l\u00e1, c\u1ee7a hoa, c\u1ee7a l\u00f4ng, c\u1ee7a da,\u2026 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 s\u1ef1 t\u00f4 \u0111i\u1ec3m c\u00e1c m\u1ea3ng m\u1ea7u \u1edf c\u00e1c c\u00e1nh b\u01b0\u1edbm, c\u00e1c lo\u00e0i c\u00f4n tr\u00f9ng m\u00e0 ta ngh\u0129 ch\u00fang l\u00e0 v\u00f4 tri, v\u00f4 gi\u00e1c nh\u01b0ng th\u1ef1c s\u1ef1 \u0111\u00f3 l\u00e0 s\u1ef1 bi\u1ebfn h\u00f3a c\u00f3 t\u01b0 duy ngh\u1ec7 thu\u1eadt t\u1ea1o ra c\u00e1c s\u1eafc m\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4 \u0111i\u1ec3m c\u00e2n \u0111\u1ed1i gi\u1eefa hai c\u00e1nh c\u1ee7a c\u00e1c lo\u00e0i b\u01b0\u1edbm c\u0169ng nh\u01b0 c\u00e1c sinh v\u1eadt kh\u00e1c, \u2026<\/p>\n<p>T\u1eeb \u0111\u00f3 ta th\u1ea5y, s\u1ef1 c\u1ea5u th\u00e0nh v\u1eadt ch\u1ea5t c\u1ee7a t\u1ea1o h\u00f3a l\u00e0 y\u1ebfu t\u1ed1 c\u01a1 b\u1ea3n c\u1ee7a T\u01b0 duy Si\u00eau nhi\u00ean &#8211; m\u1ed9t tr\u00ed tu\u1ec7 c\u1ee7a t\u1ea1o h\u00f3a ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ef1 nhi\u00ean m\u00e0 c\u00f3. M\u1ecdi v\u1eadt ch\u1ea5t \u0111\u1ec1u c\u00f3 \u0111\u1ecbnh m\u1ec7nh trong ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 t\u1ed3n t\u1ea1i, t\u1ee9c l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecbnh s\u1eb5n b\u1edfi T\u01b0 duy Si\u00eau nhi\u00ean khi v\u1ea1n v\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong t\u1ef1 nhi\u00ean.<\/p>\n<p>Nh\u01b0 v\u1eady, N\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng s\u1ef1 s\u1ed1ng l\u00e0 m\u1ed9t Tr\u00ed tu\u1ec7 mang th\u1ea7n l\u1ef1c si\u00eau vi\u1ec7t, l\u00e0 c\u1ea3 m\u1ed9t qu\u00e1 tr\u00ecnh bi\u1ebfn h\u00f3a t\u1ea1o h\u00f3a sinh ra v\u1ea1n v\u1eadt ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 t\u1ef1 nhi\u00ean hay ng\u1eabu nhi\u00ean. \u0110\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 b\u00ed m\u1eadt trong con ng\u01b0\u1eddi, trong v\u1ea1n v\u1eadt m\u00e0 cho \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay khoa h\u1ecdc th\u1ebf gi\u1edbi c\u0169ng nh\u01b0 tri\u1ebft h\u1ecdc, t\u00f4n gi\u00e1o,\u2026 c\u0169ng \u0111\u00e3 t\u1eadp trung quan s\u00e1t, nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 t\u00ecm ki\u1ebfm s\u1ef1 th\u1eadt v\u1ec1 s\u1ef1 s\u1ed1ng trong th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean n\u00e0y. Nh\u01b0ng m\u1ecdi nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 m\u1ecdi l\u00fd thuy\u1ebft ch\u1ec9 ra \u0111\u1ec1u ch\u01b0a kh\u00e1m ph\u00e1 ra \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ednh ch\u00e2n th\u1eadt c\u1ee7a n\u00f3. Do \u0111\u00f3, B\u00ed m\u1eadt c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng v\u1eabn c\u00f2n l\u00e0 b\u00ed m\u1eadt m\u00e0 cho \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay nh\u00e2n lo\u1ea1i v\u1eabn c\u00f2n loay hoay kh\u00e1m ph\u00e1, t\u00ecm ki\u1ebfm nh\u1eefng b\u00ed \u1ea9n huy\u1ec1n di\u1ec7u n\u00e0y trong s\u1ef1 s\u1ed1ng c\u1ee7a m\u1ecdi v\u1eadt ch\u1ea5t.<\/p>\n<p>\u0110\u1ec3 t\u00ecm ra B\u00ed m\u1eadt c\u1ee7a Si\u00eau \u00dd th\u1ee9c \u2013 Th\u1ea7n l\u1ef1c V\u0169 tr\u1ee5 ti\u1ec1m \u1ea9n trong s\u1ef1 s\u1ed1ng v\u00e0 t\u1ea1o ra n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng s\u1ef1 s\u1ed1ng c\u0169ng nh\u01b0 v\u1eadt ch\u1ea5t th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ec9 kh\u00e1m ph\u00e1 b\u1eb1ng con \u0111\u01b0\u1eddng nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc v\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ec9 d\u00f9ng b\u1eb1ng c\u00e1c h\u00ecnh th\u1ee9c quan s\u00e1t th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng m\u00e0 c\u1ea7n ph\u1ea3i c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee9ng ng\u1ed9 th\u1ebf gi\u1edbi nh\u01b0 \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt Th\u00edch Ca, Heghen v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 tr\u1ef1c gi\u00e1c,\u2026 l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng ti\u1ebfp c\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1edbi c\u00e1i Si\u00eau nhi\u00ean trong m\u00ecnh, th\u1ef1c ch\u1ee9ng m\u1ed9t c\u00e1ch s\u00e1ng t\u1ecf, th\u00ec m\u1edbi th\u1ea5y r\u00f5 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 th\u1eadt c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng l\u00e0 g\u00ec. Tr\u00ean c\u01a1 s\u1edf \u0111\u00f3, ch\u00fang ta m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 m\u00f4 t\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 h\u00ecnh \u1ea3nh c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c di\u1ec5n bi\u1ebfn \u1edf mu\u00f4n lo\u00e0i trong \u0111a d\u1ea1ng sinh h\u1ecdc c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean n\u00e0y.<\/p>\n<p>K\u1ebft lu\u1eadn: Vi\u1ec7c t\u00ecm hi\u1ec3u b\u00ed m\u1eadt c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng trong t\u1ef1 nhi\u00ean tr\u00ean \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ch\u00fang ta \u0111\u1ebfn m\u1ed9t nh\u1eadn th\u1ee9c m\u1edbi nh\u1eb1m x\u00e1c \u0111\u1ecbnh c\u00e1c h\u01b0\u1edbng nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 t\u1ef1 nhi\u00ean v\u00e0 c\u00e1c hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng kh\u00f4ng h\u1ea1n \u0111\u1ecbnh t\u1ea1i v\u1eadt ch\u1ea5t. C\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u ph\u1ea3i v\u01b0\u1ee3t ra ngo\u00e0i ph\u1ea1m tr\u00f9 v\u1ec1 v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng th\u00ec m\u1edbi t\u00ecm th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh x\u00e1c s\u1ef1 s\u1ed1ng trong m\u1ecdi s\u1ef1 v\u1eadt c\u1ee7a t\u1ef1 nhi\u00ean trong th\u1ebf gi\u1edbi n\u00e0y.\/.<\/p>\n<p>T\u00c0I LI\u1ec6U THAM KH\u1ea2O<\/p>\n<ol>\n<li>Kinh Maha B\u00e1t Nh\u00e3 Ba La M\u1eadt &#8211; NXB H\u1ed3ng \u0110\u1ee9c 2014.<\/li>\n<li>Kinh Kim Cang B\u00e1t Nh\u00e3 Ba La M\u1eadt.<\/li>\n<li>S\u00e1ch \u201cB\u00ean ngo\u00e0i khoa h\u1ecdc\u201d &#8211; NXB Khoa h\u1ecdc K\u1ef9 thu\u1eadt 2004.<\/li>\n<li>Link v\u1ec1\u00a0Ngu\u1ed3n g\u1ed1c s\u1ef1 s\u1ed1ng:\u00a0<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c_s%E1%BB%B1_s%E1%BB%91ng\">https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c_s%E1%BB%B1_s%E1%BB%91ng<\/a>\u00a0v\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 t\u00e0i li\u1ec7u kh\u00e1c.<\/li>\n<li>Link v\u1ec1 S\u1ef1 s\u1ed1ng l\u00e0 g\u00ec?\u00a0\u00a0<a href=\"http:\/\/www.chungta.com\/nd\/tu-lieu-tra-cuu\/su_song_la_gi-6.html\">http:\/\/www.chungta.com\/nd\/tu-lieu-tra-cuu\/su_song_la_gi-6.html<\/a>\u00a0v\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 t\u00e0i li\u1ec7u kh\u00e1c.<\/li>\n<li>Link v\u1ec1 B\u1eadt m\u00ed n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi:\u00a0<a href=\"http:\/\/kienthuc.net.vn\/giai-ma\/bat-mi-nang-luong-dac-biet-cua-con-nguoi-374567.html\">http:\/\/kienthuc.net.vn\/giai-ma\/bat-mi-nang-luong-dac-biet-cua-con-nguoi-374567.html<\/a><\/li>\n<li>Link v\u1ec1 Nh\u1eefng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u01a1 b\u1ea3n c\u1ee7a Hegel v\u1ec1 logic h\u1ecdc v\u1edbi t\u00ednh c\u00e1ch l\u00e0 logic bi\u1ec7n ch\u1ee9ng:\u00a0<a href=\"http:\/\/www.chungta.com\/nd\/tu-lieu-tra-cuu\/nhung_tu_tuong_co_ban_cua_hegel_ve_logic_hoc-6.html\">http:\/\/www.chungta.com\/nd\/tu-lieu-tra-cuu\/nhung_tu_tuong_co_ban_cua_hegel_ve_logic_hoc-6.html<\/a><\/li>\n<li>Link v\u1ec1 T\u01b0 t\u01b0\u1edfng \u0110\u1ea1o Gia:\u00a0\u00a0<a href=\"http:\/\/www.maxreading.com\/sach-hay\/tu-tuong-dao-gia\">http:\/\/www.maxreading.com\/sach-hay\/tu-tuong-dao-gia<\/a>.<\/li>\n<li>Link v\u1ec1 Nh\u1eefng thuy\u1ebft h\u00ecnh th\u00e0nh s\u1ef1 s\u1ed1ng hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i:\u00a0\u00a0<a href=\"https:\/\/vdocuments.site\/boom563db919550346aa9a9a03db.html\">https:\/\/vdocuments.site\/boom563db919550346aa9a9a03db.html<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: right;\">Ng\u00e0y 25 th\u00e1ng 03 n\u0103m 2018<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">Kh\u01b0u H\u00e0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Trong th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean, s\u1ef1 s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t sinh trong \u0111a d\u1ea1ng sinh h\u1ecdc v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c di\u1ec5n ra \u1edf nhi\u1ec1u h\u00ecnh th\u1ee9c kh\u00e1c nhau trong c\u00e1c lo\u1ea1i v\u1eadt ch\u1ea5t. C\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i r\u1eb1ng, s\u1ef1 s\u1ed1ng trong v\u1eadt ch\u1ea5t l\u00e0 c\u1ea3 m\u1ed9t qu\u00e1 tr\u00ecnh v\u00f4 c\u00f9ng si\u00eau vi\u1ec7t. N\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng s\u1ef1 s\u1ed1ng trong v\u1eadt ch\u1ea5t&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":89,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-88","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-khoa-hoc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.chuahanghatinh.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/88","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.chuahanghatinh.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.chuahanghatinh.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.chuahanghatinh.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.chuahanghatinh.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=88"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.chuahanghatinh.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/88\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4368,"href":"https:\/\/www.chuahanghatinh.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/88\/revisions\/4368"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.chuahanghatinh.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/89"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.chuahanghatinh.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=88"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.chuahanghatinh.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=88"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.chuahanghatinh.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=88"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}